ශ්‍රී ලංකාවේ ආපදා, ආර්ථික පුනර්ජීවනය සහ දේශපාලන පෙරළිය

ආර්ථික ස්ථාවරත්වය සහ මහජන අභියෝග පිළිබඳ විවරණය -

ශ්‍රී ලංකාවේ පුරවැසියන් හෝ ලෝකයේ ඕනෑම තැනක සිට මේ දෙස බලා සිටින අයෙකු ලෙස, අප කවුරුත් එකඟ වන කරුණක් නම්, 2024 සහ 2025 වසර යනු අපේ රටේ ඉතිහාසයේ ඉතා තීරණාත්මක, අතිශයෝක්තියෙන් තොරව, 'යුගයේ හැරවුම් ලක්ෂ්‍යයක්' වූ බවයි. මේ කාල පරිච්ඡේදය දේශපාලන හා ආර්ථිකය වශයෙන් භූ කම්පන සහගත වෙනස්කම් ගෙන ආවා පමණක් නොව, දරුණු ස්වභාවික ආපදාවලින් අපේ ජාතියේ ඔරොත්තු දීමේ හැකියාවට අභියෝග කළ කාලයක් ද විය.

එක් අතකින්, ශ්‍රී ලංකාව දරුණුතම ආර්ථික අර්බුදයේ අඳුරු මාවතෙන් මිදී සාර්ව ආර්ථික ස්ථාවරත්වය වෙත ආපසු ගමන් කිරීම පිළිබඳව ජාත්‍යන්තර ප්‍රශංසාවට ලක් වූ අතර, අනෙක් අතින්, දශක ගණනාවකින් අප රටට බලපෑ දරුණුතම ස්වභාවික ව්‍යසනයක් සමඟ අපට පොරබදන්නට සිදු වුණා. මේ සියල්ල සිදුවන්නේ 2024 දී ඇති වූ පුරෝගාමී දේශපාලන පරිවර්තනයක් මැදයි. එසේනම්, මේ මොහොතේ ශ්‍රී ලංකාවේ සැබෑ තත්ත්වය කුමක්ද? බලාපොරොත්තුව සහ අභියෝගය යන ද්විත්වයම මෙහි පවතින්නේ කෙසේද?

අපි මේ කරුණු තුන ගැඹුරින් විමසා බලමු.

I. දේශපාලන භූමිකම්පාව: නව යුගයක උදාව

2024 වසරේ ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලන ඉතිහාසය නැවත ලියැවුණු වසරක් ලෙස සනිටුහන් වෙනවා. වසර 76 ක් පුරා ප්‍රමුඛව පැවති දේශපාලන බලවේග අභිබවා යමින්, ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ (JVP) ප්‍රමුඛ ජාතික ජන බලවේගය (NPP) සන්ධානය නව බලයක් කරා පිය නැගීම සැබැවින්ම දේශපාලන භූමිකම්පාවකි.

අනුර කුමාර දිසානායක සහ NPP බලයට පැමිණීම

2024 සැප්තැම්බර් ජනාධිපතිවරණයෙන් අනුර කුමාර දිසානායක මහතාගේ ජයග්‍රහණය සහ ඉන් අනතුරුව 2024 නොවැම්බර් මහ මැතිවරණයෙන් NPP සන්ධානය පාර්ලිමේන්තුවේ සුවිශේෂී බලයක් (Supermajority) ලබා ගැනීම, ශ්‍රී ලාංකික ජනතාව පැරණි දේශපාලන සංස්කෘතිය සම්පූර්ණයෙන්ම ප්‍රතික්ෂේප කළ බවට පැහැදිලි සංඥාවක් ලබා දුන්නා. මෙය හුදෙක් පාලන වෙනසක් නොව, පද්ධතිමය වෙනසක් සඳහා වූ බලාපොරොත්තුවයි.

නව රජයේ ප්‍රධාන පොරොන්දු සහ අවධානය

නව රජයේ ප්‍රතිපත්ති ප්‍රධාන ක්ෂේත්‍ර කිහිපයක් වටා ගොඩනැඟී තිබෙනවා. ඒවා නම්:

දූෂණය පිටුදැකීම (Clean Sri Lanka Initiative):  

පිරිසිදු ශ්‍රී ලංකාවක්' ගොඩනැගීමේ දැඩි අධිෂ්ඨානය යටතේ, දූෂණයට එරෙහිව කටයුතු කිරීම සහ නීතියේ ආධිපත්‍යය තහවුරු කිරීම ඔවුන්ගේ ප්‍රධාන පොරොන්දුවක්. මෙය රටේ දශක ගණනාවක් තිස්සේ පැවති 'දූෂණ සංස්කෘතිය' වෙනස් කිරීමට ජනතාව තුළ ඇති උවමනාව පිළිබිඹු කරනවා

පද්ධතිමය ප්‍රතිසංස්කරණ: 

නව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවක් හරහා සමස්ත දේශපාලන ක්‍රමයම ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීමට අපේක්ෂා කරන අතර, එය පූර්ණ විධායක බලතල සීමා කිරීම වැනි වෙනස්කම් ගෙන ඒමට ඉඩ තිබෙනව

ආර්ථික සංවර්ධන සැලැස්ම:

දිළිඳුකම පිටුදැකීම, ඩිජිටල් ආර්ථිකයක් ගොඩනැගීම සහ ජාතියේ සදාචාරය හා ආචාරධර්ම ප්‍රවර්ධනය කිරීම හරහා ආර්ථිකය පුනර්ජීවනය කිරීම ඔවුන්ගේ වැඩපිළිවෙළේ තවත් කොටසක්.

NPP හි අභියෝගාත්මක සමබරතාව

නව රජය හමුවේ ඇති ප්‍රධානතම දේශපාලන අභියෝගය වන්නේ 'පොරොන්දු ඉටු කිරීමේ' සහ 'ආර්ථික යථාර්ථය' අතර සමබරතාව පවත්වා ගැනීමයි. ඔවුන් ජනතාවට සහතික වූ පරිදි, IMF ණය වැඩසටහන සමඟ ඉදිරියට යාමට තීරණය කර තිබෙනවා. මෙයින් අදහස් වන්නේ, කෙටි කාලීනව ජනප්‍රිය නොවන ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණ (උදා: බදු වැඩි කිරීම්, රාජ්‍ය වියදම් පාලනය) පවත්වාගෙන යාමට සිදුවීමයි. ඔවුන්ගේ දේශපාලන ස්ථාවරය පවත්වා ගැනීම සඳහා, මෙම ආර්ථික විනය තුළින් ලැබෙන ප්‍රතිලාභ ඉක්මනින්ම පොදු ජනතාවගේ දෛනික ජීවිතයට දැනෙන පරිදි පරිවර්තනය කිරීමට ඔවුන්ට සිදු වනු ඇත.

II. සාර්ව ආර්ථික පුනර්ජීවනය: ජයග්‍රහණ සහ බිම් මට්ටමේ යථාර්ථය

2022 දී ශ්‍රී ලංකාව මුහුණ දුන් ඓතිහාසික ආර්ථික බිඳවැටීමෙන් පසු, පසුගිය වසර ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථික පුනර්ජීවනයේ සුවිශේෂී අවධියක් සනිටුහන් කළා. අපගේ ආර්ථික කණ්ඩායම්, දේශපාලන වෙනස්කම් මධ්‍යයේ වුවද, ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය ආයතන සමඟ එක්ව දැවැන්ත කාර්යභාරයක් ඉටු කර තිබෙනවා.

A. ආර්ථික ස්ථායීකරණයේ ජයග්‍රහණ

1. ණය ප්‍රතිව්‍යුහගතකරණය: ශ්‍රී ලංකාව සිය විදේශීය ණය ගෙවීම අත්හිටුවීමෙන් පසු, 2024 වසර අවසන් වන විට විදේශීය ණය ප්‍රතිව්‍යුහගතකරණ ක්‍රියාවලිය සාර්ථකව අවසන් කිරීමට හැකි වීම අතිශය වැදගත් සන්ධිස්ථානයකි. මෙය රට 'බංකොලොත්භාවයෙන්' සම්පූර්ණයෙන්ම මිදී ඇති බවට ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය වෙළඳපොළට සංඥාවක් ලබා දෙයි.

2. උද්ධමනය සහ පොලී අනුපාත පාලනය: අර්බුදයේ උච්චතම අවස්ථාවේ (70% ඉක්මවා) පැවති උද්ධමනය සැලකිය යුතු ලෙස අඩු වී, ඇතැම් කාලවලදී අව-උද්ධමන (Deflation) තත්ත්වයක් පවා වාර්තා වීම විශාල ජයග්‍රහණයක්. මේ හේතුවෙන් මහ බැංකුවට පොලී අනුපාත ලිහිල් කිරීමට හැකි වූ අතර, එය ව්‍යාපාරික කටයුතු සහ පෞද්ගලික ණය ලබා ගැනීම දිරිමත් කළා.

3. ධනාත්මක ආර්ථික වර්ධනය (GDP): 2024 වසරේදී ආර්ථිකය 5%ක පමණ ධනාත්මක වර්ධන වේගයක් වාර්තා කර ඇත. මෙය වසර හයකට පසු වාර්තා වූ ඉහළම වාර්ෂික වර්ධන අනුපාතිකයයි.

4. විදේශ අංශයේ ශක්තිමත් වීම: විදේශ විනිමය සංචිත යථා තත්ත්වයට පත්වීම, සංචාරක පැමිණීම් පෙර වසංගත මට්ටම් ඉක්මවා යාම සහ විදේශ සේවා නියුක්තිකයන්ගේ ප්‍රේෂණ (Remittances) ඉහළ යාම මෙරට විදේශ අංශය ශක්තිමත් කළා.

B. සාර්ව ආර්ථිකය සහ බිම් මට්ටමේ දුරස්ථභාවය (The Micro-Macro Disconnect)

මෙම සාර්ව ආර්ථික ජයග්‍රහණ ඉතා වැදගත් වුවද, සැබෑ ප්‍රශ්නය වන්නේ එම ප්‍රතිලාභ පොදු ජනතාවගේ දෛනික ජීවිතයට ඒකාකාරීව දැනී තිබේද යන්නයි. අවාසනාවකට, වාර්තා පෙන්වා දෙන්නේ මේ දෙක අතර විශාල පරතරයක් ඇති බවයි.

දිළිඳුකම ඉහළ යාම: ලෝක බැංකු වාර්තා සහ දේශීය දත්ත අනුව, ආර්ථික අර්බුදය හේතුවෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ දිළිඳුකම (Poverty) 2019 ට සාපේක්ෂව දෙගුණයකින් පමණ ඉහළ ගොස් ඇත. වර්ධන වේගය ධනාත්මක වුවත්, ආර්ථිකය තවමත් 2018 ට පෙර තිබූ මට්ටමට ළඟා වී නොමැති අතර, අමතර 10%ක පමණ ජනතාවක් දිළිඳුකම් රේඛාවට ආසන්නව ජීවත් වෙනවා.

ජීවන වියදම: උද්ධමනය පාලනය වුවද, භාණ්ඩ හා සේවා මිල ගණන් ඉහළ මට්ටමක පවතින අතර, විශේෂයෙන් ආහාර මිල ගණන් පවුල්වල අයවැය මත දැඩි පීඩනයක් එල්ල කරයි.

ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණයේ බර: IMF වැඩසටහන යටතේ සිදු කළ විදුලි ගාස්තු ඉහළ දැමීම්, ඉන්ධන සහනාධාර ඉවත් කිරීම් සහ වටිනාකම් මත බද්ද (VAT) දෙගුණ කිරීම වැනි ප්‍රතිපත්තිමය ක්‍රියාමාර්ගවල බර වැඩි වශයෙන් පැටවී ඇත්තේ අඩු ආදායම්ලාභීන් මතයි.

විශ්ලේෂණය: ශ්‍රී ලංකාව මේ මොහොතේ සිටින්නේ අතීතයේ අහිමි වූ භූමිය නැවත ලබා ගැනීමේ (Catch-up Growth) අවධියේ මිස, සැබෑ, නව ආර්ථික සමෘද්ධියක් උදා කිරීමේ අවධියේ නොවේ. සැබෑ ස්ථාවරත්වය සහතික කිරීම සඳහා, නව රජය කළ යුතු ප්‍රධාන දේ වන්නේ මෙම සාර්ව ආර්ථික විනය පවත්වා ගනිමින්ම, ව්‍යාපාරික පරිසරය වැඩිදියුණු කිරීම, වෙළඳ බාධක ඉවත් කිරීම සහ ජනතාවගේ ජීවනෝපාය නඟාසිටුවීම සඳහා සෘජු ආයෝජනයන් කිරීමයි. එසේ නොමැති නම්, මෙම ආර්ථික පුනර්ජීවනය තිරසාර නොවන 'පෙනෙන රූපයක්' බවට පත්වීමට ඉඩ ඇත.

III. සොබාදහමේ අභියෝගය: 'දිට්වා' සුළි කුණාටුවේ කම්පනය

අප මේ සියලු දේශපාලන හා ආර්ථික පරිවර්තනයන් ගැන කතා කරන අතරතුර, ශ්‍රී ලංකාවට මේ මොහොතේ බලපා ඇති ඉතාමත්ම තීරණාත්මක සහ හදිසි අභියෝගය වන්නේ දැවැන්ත ස්වභාවික ව්‍යසනයයි.

'දිට්වා' සහ මෝසම් වර්ෂාවේ බලපෑම

2025 අවසාන කාර්තුව වන විට දිවයිනට බලපෑ 'දිට්වා' සුළි කුණාටුව සහ ඊට සමගාමීව ඇති වූ අධික මෝසම් වර්ෂාව දශක ගණනාවකින් ශ්‍රී ලංකාවට බලපෑ දරුණුතම ආපදා තත්ත්වයක් නිර්මාණය කර තිබෙනවා. අපගේ පූර්ව වාර්තාවලින් පෙන්වා දුන් පරිදි:

හානියේ තරම: දරුණු ගංවතුර සහ නායයෑම් හේතුවෙන් විශාල මරණ සංඛ්‍යාවක් වාර්තා වී ඇති අතර, ලක්ෂ ගණනකට අධික ජනතාවක් අවතැන් වී ඇත. මධ්‍යම කඳුකර ප්‍රදේශවල නායයෑම් නිසා ගම්මාන රැසකට හානි සිදුවීම කඳුළු ගෙන දෙන දසුනකි.

සෞඛ්‍ය හා ජීවනෝපාය අවදානම්: පිරිසිදු පානීය ජලය සහ සනීපාරක්ෂක පහසුකම් (WASH) වලට හානි සිදුවීම හේතුවෙන් ජලයෙන් බෝවන රෝග පැතිරීමේ අවදානම ඉහළ ගොස් ඇත. එසේම, අක්කර දහස් ගණනක කෘෂිකාර්මික භූමි විනාශ වීම ගොවීන්ගේ සහ සමස්ත ආහාර සුරක්ෂිතතාවට සෘජුවම බලපායි.

ආපදා කළමනාකරණය සහ ප්‍රතිසංස්කරණ: මේ වන විට ආණ්ඩුවේ ප්‍රධාන අවධානය යොමු වී ඇත්තේ මානුෂීය ආධාර සහ විපතට පත් ජනතාවට සහන සැපයීම කෙරෙහි ය. ජාත්‍යන්තර ආධාර සහන පැමිණෙමින් තිබුණද, මෙම දැවැන්ත යටිතල පහසුකම් හානිය යථා තත්ත්වයට පත් කිරීම සඳහා විශාල මුදලක් සහ දිගු කාලයක් අවශ්‍ය වේ.

ආර්ථිකය මත ආපදාවේ බලපෑම

මෙම ස්වභාවික ආපදා තත්ත්වය ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථික පුනර්ජීවනයට සෘජු තර්ජනයක් එල්ල කරයි. ආර්ථික වර්ධන වේගය ධනාත්මක මට්ටමක පවතින මොහොතක, ගංවතුර සහ නායයෑම් හේතුවෙන් සිදුවන දේපල හා යටිතල පහසුකම් හානිය නැවතත් රාජ්‍ය වියදම් ඉහළ නංවා, සංවර්ධන කටයුතු කල් දැමීමට හෝ වෙනත් මූලාශ්‍ර වෙතින් මුදල් යෙදවීමට බල කරනු ඇත.

යථා තත්ත්වයට පත්වීමේ පිරිවැය (Recovery Cost):ආපදාවෙන් විනාශ වූ නිවාස නැවත තැනීම, මාර්ග සහ පාලම් අලුත්වැඩියා කිරීම සඳහා නව රජයට සැලකිය යුතු මූල්‍ය සම්පත් වෙන් කිරීමට සිදුවේ.

ආයෝජක විශ්වාසය: දරුණු ස්වභාවික ආපදාවල නිරන්තර තර්ජනය රටක ආයෝජන අවදානම ඉහළ නංවයි. ආපදා කළමනාකරණය සඳහා ශක්තිමත් සහ තිරසාර සැලැස්මක් තිබීම මෙහිදී අත්‍යවශ්‍ය වේ.

IV. ශ්‍රී ලංකාව මේ මොහොතේ සිටින්නේ කොතැනද?

ශ්‍රී ලංකාව මේ මොහොතේ පැහැදිලි "අර්බුද තුනක මංසන්ධියක" සිටිනවා.

1. දේශපාලන ප්‍රාග්ධනය (Political Capital):

නව රජයක් බලයට පැමිණීමත් සමඟ අතිවිශාල දේශපාලන ප්‍රාග්ධනයක් සහ ජනතා අපේක්ෂාවක් ගොඩනැගී ඇත. දූෂණයට එරෙහිව කටයුතු කිරීමේ හා පද්ධතිය වෙනස් කිරීමේ හැකියාව සම්බන්ධයෙන් ජනතාවට දැඩි විශ්වාසයක් තිබෙනවා.

2. ආර්ථික ස්ථාවරත්වය (Economic Stability):

IMF සහ ණය ප්‍රතිව්‍යුහගතකරණය හරහා සාර්ව ආර්ථිකය ස්ථාවර වී ඇත. උද්ධමනය පාලනය වී ඇති අතර වර්ධනයක් දක්නට ලැබේ. නමුත් මෙය තවමත් තිරසාර බවට පත් වී නැත.

3. මානුෂීය අභියෝගය (Humanitarian Challenge):

ප්‍රබල ස්වභාවික ආපදා හේතුවෙන් අලුතින් මානුෂීය සහ සංවර්ධන අභියෝග රාශියක් මතු වී තිබෙනවා. මෙම අර්බුදයට ප්‍රතිචාර දැක්වීම නව රජයේ ක්ෂණික පරීක්ෂණයක් වනු ඇත.

අවසාන වචනය

ශ්‍රී ලංකාව නැවත ගොඩනැගීමේ ගමන පහසු එකක් නොවන බව පැහැදිලියි. දේශපාලන වෙනස සහ ආර්ථික විනය මේ රටේ අනාගතය සඳහා දැඩි බලාපොරොත්තුවක් ලබා දී තිබෙනවා. නමුත් එම බලාපොරොත්තුව යථාර්ථයක් බවට පත් කිරීම සඳහා, නව පාලනයට පැරණි ක්‍රමවේදයන්ගෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම මිදී, නිර්භීත, විනිවිදභාවයෙන් යුත් සහ ජනතාව කේන්ද්‍ර කරගත් ප්‍රතිපත්ති ක්‍රියාත්මක කිරීමට සිදුවනු ඇත.

විශේෂයෙන්ම, දිළිඳුකම පිටුදැකීම සහ ස්වභාවික ආපදාවන්ට ඔරොත්තු දෙන යටිතල පහසුකම් (Climate Resilient Infrastructure) ගොඩනැගීම සඳහා ආයෝජනය කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. සාර්ව ආර්ථික ස්ථාවරත්වයේ ප්‍රතිලාභ සාමාන්‍ය පුරවැසියාගේ සාක්කුවට දැනෙන තුරු, දේශපාලන ජයග්‍රහණ සහ සංඛ්‍යා ලේඛන හුදෙක් හිස් පොරොන්දු ලෙස පෙනීමට ඉඩ තිබෙනවා.

අපේ රටේ මෙම හැරවුම් ලක්ෂ්‍යයේදී, නව රජයේ සාර්ථකත්වය රඳා පවතින්නේ ඔවුන්ට මෙම 'අර්බුද තුනක මංසන්ධිය' කොතරම් සාර්ථකව කළමනාකරණය කළ හැකිද යන්න මතයි. අපට ඉතිරි වී ඇත්තේ බලා සිටීම සහ ධනාත්මක වෙනසක් සඳහා අපේම දායකත්වය ලබා දීම පමණයි.